Điện thoại rung lúc hai giờ mười chiều, đúng lúc tôi đang dịch dở bản tiêu chuẩn đóng gói. Tổ trưởng chuyền 3 nói gọn: “Máy dập số hai báo lỗi, anh xuống liền giùm em, ông Nhật đang ở dưới.” Tôi gập laptop, đội nón, vớ cuốn sổ. Ca hôm đó kéo tới gần chín giờ tối, và nó cho thấy khá rõ thông dịch viên tiếng Nhật trong nhà máy thật ra làm gì, vì ít khi một ca làm gom được nhiều loại việc như thế.
1 – Hai giờ chiều, đứng cạnh cái máy đang dừng
Dưới xưởng, ông chuyên gia kỹ thuật người Nhật được công ty mẹ cử sang hỗ trợ đã mở nắp tủ điều khiển. Màn hình HMI hiện mã lỗi quá tải. Anh kỹ thuật viên bảo trì (maintenance technician) bên mình đứng cạnh, cũng đang lo.
Việc đầu tiên của tôi không phải dịch mà là hỏi. Hỏi anh bảo trì máy dừng lúc mấy giờ, đang dập mã hàng nào, trước đó có thay khuôn không. Hỏi xong mới dịch gọn cho chuyên gia. Ông nghe, gật, hỏi lại ba câu nữa, câu nào cũng cụ thể: lực dập cài đặt bao nhiêu, dầu bôi trơn thay lần cuối khi nào, có ai chỉnh thông số ca sáng không.
Tiếng máy ở chuyền bên cạnh vẫn chạy nên phải nói to, đứng sát. Tôi quen ghi số vào sổ trước khi nói, vì con số mà dịch nhầm thì hậu quả lớn hơn nhiều so với nhầm một tính từ. Một lần hồi mới vào nghề tôi nói “mười lăm” thành “năm mươi” vì hai từ tiếng Nhật đọc nhanh nghe na ná, may mà anh bảo trì nhìn đồng hồ đo rồi hỏi lại.
2 – Ba giờ, khi nguyên nhân dần lộ ra
Sau gần một tiếng tháo, đo, thử, hai người tìm ra một bạc đạn ở cụm truyền động bị mòn. Đến đây tôi bắt đầu thấy rõ cái lợi của việc đã đi xưởng mỗi ngày. Ông chuyên gia dùng toàn từ chuyên ngành, có từ tôi biết từ trước, có từ phải hỏi lại bằng cách chỉ tay vào chi tiết rồi nhờ ông viết chữ Hán lên giấy. Viết ra được chữ Hán thì đoán nghĩa nhanh hơn hẳn.
Tôi không xấu hổ khi hỏi lại. Người Nhật trong xưởng thường thích người dịch hỏi cho rõ hơn là dịch đoán. Còn anh em kỹ thuật bên mình thì cần nghe đúng, vì chính họ sẽ thay chi tiết đó.
Có một chuyện nhỏ hay gặp: chuyên gia nói một câu dài, trong đó có ý chê cách bảo dưỡng định kỳ đang làm. Dịch thẳng thì anh bảo trì tự ái. Dịch nhẹ quá thì mất thông tin. Tôi giữ nguyên nội dung, chỉ đổi giọng: “Ông ấy nói chỗ này lẽ ra phải kiểm tra theo tuần, mình đang kiểm theo tháng nên không phát hiện kịp.” Không thêm, không bớt, chỉ bỏ cái chất gắt đi.
3 – Bốn rưỡi, vừa sửa vừa báo cáo
Phụ tùng thay thế có trong kho, may mắn. Trong lúc anh em thay, tôi lên văn phòng một lát để dịch email báo cáo sơ bộ mà ông chuyên gia viết vội bằng tiếng Nhật, gửi quản lý sản xuất người Việt. Kế hoạch cần biết ngay chuyền 3 mất bao nhiêu giờ để dời đơn hàng.
Kiểu việc này thông dịch nhà máy làm rất nhiều: dịch ngắn, gấp, chính xác ở mức đủ để người khác ra quyết định. Không cần câu văn đẹp. Cần đúng mã hàng, đúng thời gian, đúng số lượng bị ảnh hưởng. Ai từng nghĩ đến nghề phiên dịch tiếng Nhật như chuyện trau chuốt từng chữ thì ở xưởng sẽ phải đổi cách nghĩ một chút: nhanh và rõ là trên hết, đẹp để sau.
Năm giờ, máy chạy thử. Ông chuyên gia yêu cầu dập thử hai mươi sản phẩm rồi đem qua phòng QC đo kích thước. Tôi đi theo. Chị QC đọc kết quả bằng tiếng Việt, tôi dịch từng thông số, ông so với bản vẽ. Đạt.
4 – Sáu giờ, cuộc họp ngắn sau sự cố
Người Nhật hiếm khi để một sự cố trôi qua mà không họp. Mười lăm phút, đứng ngay cạnh máy, có tổ trưởng, anh bảo trì, quản lý sản xuất và ông chuyên gia. Nội dung xoay quanh なぜなぜ分析 naze-naze bunseki, cách hỏi “tại sao” liên tục để tìm nguyên nhân gốc. Vì sao bạc đạn mòn. Vì sao không ai phát hiện. Vì sao lịch bảo dưỡng lại theo tháng.
Dịch kiểu họp này thì nhịp nhanh, hai bên nói chen nhau. Tôi xin phép ông chuyên gia cho tôi dịch theo từng đoạn ngắn thay vì đợi ông nói xong cả ý dài. Ông đồng ý ngay. Đó là mẹo nhỏ mà tôi khuyên mọi người mới làm: cứ chủ động xin nhịp phù hợp, người Nhật làm kỹ thuật đa phần rất sẵn lòng.
Họp xong, việc của tôi chưa xong. Biên bản họp phải có bằng cả hai thứ tiếng trước sáng hôm sau.
5 – Bảy giờ tới chín giờ tối, ngồi một mình với biên bản
Văn phòng lúc này vắng. Tôi gõ lại biên bản theo mẫu báo cáo sự cố công ty đang dùng, phần tiếng Việt trước vì nhớ còn rõ, rồi dịch sang tiếng Nhật. Thuật ngữ mới gặp hôm nay tôi thêm vào file bảng thuật ngữ riêng của mình, ghi cả chữ Hán, cách đọc, nghĩa tiếng Việt và tên chuyền nơi gặp từ đó.
Tám giờ bốn mươi, gửi email cho quản lý và chuyên gia. Ông trả lời sau năm phút, cảm ơn và sửa đúng một chỗ: tôi ghi nhầm thời điểm máy dừng sớm hơn mười phút so với nhật ký vận hành. Lại là con số.
Tôi kể dài như vậy để thấy một ca của thông dịch viên tiếng Nhật trong nhà máy không có lịch cố định. Có hôm cả ngày chỉ dịch tài liệu. Có hôm như hôm này, chạy từ xưởng lên văn phòng rồi xuống lại không biết bao nhiêu lần. Tăng ca cũng thường đến từ những ngày có sự cố, nên ai tính vào nghề nên hỏi rõ chế độ ngay lúc phỏng vấn.
6 – Những thứ tôi luôn mang khi xuống xưởng
Sau nhiều năm, đồ mang theo của tôi gần như cố định. Không có gì đặc biệt, nhưng thiếu một món là thấy lóng ngóng.
☐ Sổ khổ nhỏ bìa cứng, viết được khi đứng
☐ Hai cây bút, một cây dự phòng
☐ Điện thoại có từ điển chuyên ngành tải sẵn, dùng được khi xưởng mất sóng
☐ Nút tai chống ồn loại mỏng, vẫn nghe được người nói gần
☐ Thẻ ra vào và nón, giày theo quy định khu vực
☐ Bản in bảng thuật ngữ của chuyền đang phụ trách
Nút tai nghe có vẻ ngược đời với người dịch, nhưng ở khu dập hay khu ép, loại mỏng giúp lọc bớt tiếng máy mà vẫn nghe được giọng người đứng sát. Tôi mất khá lâu mới chịu dùng, và giờ thì không bỏ được.
Cuốn sổ là thứ tôi quý nhất. Mỗi trang có một ngày, một chuyền, vài từ mới. Đọc lại sổ của năm đầu, tôi vẫn thấy buồn cười vì những chữ ghi sai phiên âm. Nhưng nhờ những trang đó mà các ca như hôm nay trôi qua bớt căng.
Khi xuống xưởng, người dịch cũng phải tuân thủ nội quy an toàn của từng khu vực như mọi nhân viên khác, kể cả khi chỉ đứng dịch vài phút.
