Thuật ngữ sản xuất tiếng Nhật mà phiên dịch nhà máy phải thuộc

Tuần làm việc thứ ba ở nhà máy đầu tiên, tôi dịch “ポカヨケ” thành “tránh lỗi bất cẩn” trong một buổi đào tạo công nhân. Không sai hẳn. Nhưng tổ trưởng nhìn tôi khó hiểu, rồi nói nhỏ: “Anh nói poka-yoke luôn đi, ở đây ai cũng gọi vậy.” Hóa ra dưới xưởng, nhiều từ tiếng Nhật đã thành tiếng nội bộ, ai cũng dùng nguyên âm. Người dịch cố Việt hóa từng chữ đôi khi lại làm mọi người rối hơn.

Từ hôm đó tôi bắt đầu ghi một cuốn sổ thuật ngữ riêng. Bài này là phần cốt lõi của cuốn sổ ấy.

1 – Những từ nghe mỗi ngày ở xưởng

Bảng dưới gom những từ tôi gặp gần như ngày nào cũng có, bất kể là nhà máy ép nhựa, cơ khí hay lắp ráp điện tử. Cột cuối là cách người trong xưởng thường gọi, vì đó mới là thứ bạn nghe thấy thật.

Tiếng Nhật Cách đọc Nghĩa Ở xưởng hay gọi
改善 kaizen cải tiến liên tục, từng bước nhỏ kaizen, phiếu cải tiến
整理・整頓・清掃・清潔・躾 seiri, seiton, seisō, seiketsu, shitsuke sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ, săn sóc, sẵn sàng 5S
ポカヨケ poka-yoke cơ cấu chống sai lỗi thao tác poka-yoke
段取り替え dandori-gae chuyển đổi, thay khuôn hay gá khi đổi mã hàng đổi mã, thay khuôn
金型 kanagata khuôn kim loại khuôn
治具 jigu đồ gá jig, đồ gá
歩留まり budomari tỷ lệ thành phẩm đạt trên tổng đầu vào tỷ lệ đạt, yield
標準作業 hyōjun sagyō thao tác tiêu chuẩn hướng dẫn công việc, WI
見える化 mieruka trực quan hóa, làm cho nhìn thấy được bảng quản lý trực quan
ヒヤリハット hiyari-hatto sự cố suýt xảy ra tai nạn báo cáo suýt sự cố
報連相 hōrensō báo cáo, liên lạc, thảo luận hōrensō
納期 nōki hạn giao hàng deadline giao

Tiếng Việt của 5S trong bảng là cách nhiều nhà máy ở Việt Nam đang dùng để dễ nhớ, mỗi chữ bắt đầu bằng “s”. Không phải nơi nào cũng gọi y như vậy. Đến công ty mới, việc đầu tiên tôi làm là xin bản nội quy 5S của họ để dùng đúng chữ họ quen. Với người làm phiên dịch tiếng Nhật ở nhà máy, dùng lệch chữ so với cả xưởng cũng phiền như dịch sai, vì công nhân sẽ không nhận ra đó là cùng một việc họ vẫn làm hằng ngày.

2 – Mấy cặp từ dễ nhầm

Phần khó không nằm ở những từ lạ mà ở những từ tưởng là giống nhau. Ba cặp dưới đây làm tôi dịch lệch không ít lần.

不良 furyō và 不具合 fuguai. Cả hai đều dịch được là “lỗi”, nhưng furyō thường là sản phẩm không đạt, còn fuguai nghiêng về trục trặc của máy hoặc hệ thống. Họp mà nói “máy có furyō” thì người Nhật sẽ sửa lại ngay.

検査 kensa và 点検 tenken. Kensa là kiểm tra sản phẩm theo tiêu chuẩn, việc của QC. Tenken là kiểm tra định kỳ thiết bị, việc của bảo trì hoặc người vận hành đầu ca. Dịch chung thành “kiểm tra” thì người nghe không biết việc đó của bộ phận nào.

対策 taisaku và 処置 shochi. Shochi là xử lý tức thời, khoanh vùng hàng lỗi cho khỏi lọt ra ngoài. Taisaku là biện pháp đối sách lâu dài để lỗi không lặp lại. Trong báo cáo sự cố người Nhật tách rất rõ hai mục này. Gộp làm một là bị trả báo cáo.

3 – Katakana không có nghĩa là dễ

Người mới hay thở phào khi gặp từ katakana, nghĩ rằng gốc tiếng Anh thì đoán được. Thực tế ở xưởng thì không hẳn. ロット rotto là lô hàng, cái này dễ. Nhưng クレーム kurēmu không phải “claim” theo nghĩa đòi quyền lợi chung chung, mà là khiếu nại chất lượng từ khách hàng, một chữ mà nghe xong cả phòng họp im lặng. サイクルタイム là thời gian chu kỳ của một công đoạn, khác với takt time là nhịp sản xuất tính từ nhu cầu đơn hàng. Hai khái niệm này mà dịch lẫn thì cả buổi bàn chuyện cân bằng chuyền đi lạc hướng.

Thêm nữa là các từ người Nhật cắt ngắn theo kiểu riêng. Có kỹ sư nói “メンテ” thay cho bảo trì, “ダンドリ” thay cho cả cụm thay khuôn, “ハンチング” để chỉ thông số dao động lên xuống không ổn định. Tôi không tìm thấy hết những cách nói này trong từ điển. Chỉ còn cách nghe nhiều và hỏi lại.

Đơn vị đo cũng là chỗ hay vấp. Bản vẽ Nhật ghi dung sai theo micromet, lực theo kN, mômen siết theo N·m, nhưng khi nói miệng thì họ hay bỏ đơn vị, chỉ đọc con số. Tôi tập thói quen luôn nói kèm đơn vị khi dịch sang tiếng Việt, kể cả khi người Nhật không nói.

4 – Học thuật ngữ ngay trên dây chuyền

Sách từ vựng chuyên ngành có ích, nhưng tôi học được nhiều nhất từ chính chỗ làm. Người dịch chỉ ngồi văn phòng chờ được gọi thì sẽ chậm hơn rất nhiều so với người chịu xuống xưởng.

Cách của tôi khá đơn giản. Mỗi khi đi xưởng, gặp tên chi tiết hay công đoạn nào lạ, tôi chụp ảnh, hỏi tổ trưởng tiếng Việt gọi là gì, hỏi kỹ sư Nhật chữ Hán viết ra sao. Tối về nhập vào file Excel với bốn cột: chữ Hán, cách đọc, nghĩa tiếng Việt, ảnh và nơi gặp. Có ảnh thì nhớ lâu hơn hẳn.

Một nguồn nữa là chính tài liệu của nhà máy: bản hướng dẫn thao tác, phiếu kiểm tra đầu ca, báo cáo 8D hay báo cáo sự cố cũ. Đọc vài chục bản là quen được phần lớn từ mà người Nhật trong công ty hay dùng, kể cả những cách nói tắt riêng của họ.

Còn chuyện giữ nguyên âm Nhật hay dịch sang tiếng Việt thì tôi theo thói quen của từng xưởng. Chỗ nào anh em đã gọi poka-yoke, dandori thì cứ dùng. Chỗ nào chưa quen thì nói tiếng Việt kèm từ gốc một hai lần, dần dần mọi người tự chọn cách gọi. Mục tiêu là người đứng máy hiểu đúng, không phải người dịch tỏ ra đúng.

About the author

worldexpert39

View all posts

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

CAPTCHA